Gözlemler  ve  Görüşler
REEL  SOSYALİZMİN  ÇÖZÜLÜŞÜNÜN  İPUCU  :  ALMA  ATA  BİLDİRGESİ
A  Hint  For  The  Dissolution  of  Reel  Socialism:  Alma  Ata  Declaration
Bu  yazı  Toplum  ve  Hekim  Dergisi’nin  Cilt  17,  Mart-Nisan  2002  sayısında
yayımlanmıştır.

Cilt 33, Sayı 5, Eylül-Ekim, 2018, Sayfa 379
Yazar
    Onur  HAMZAOĞLU
      
 
Bu dosya indirilemez.
 

Özet   Summary
Sovyet  Sosyalist  Cumhuriyetler  Birliği  (SSCB)  Kazakistan  Cumhuriyeti’nin  Alma  Ata  kentinde,  Eylül  1978  tarihinde  gerçekleştirilen  Temel  Sağlık
Hizmetleri  Uluslararası  Konferansı,  hazırlık  sürecinden  sonuç  bildirgesine  kadar  dünya  genelinde  sağlık  alanı  ve  özellikle  birinci  basamak
sağlık  hizmetlerinin  sunumuna  ilişkin  birçok  tartışmanın  önünü  açmış  ve  uzun  süre  gündemde  kalmasını  sağlayarak,  önemli  bir  işlevi  yerine  getirmiştir.  Bununla  birlikte,  bildirgede  sağlık  kavramı  ve  sağlık  hizmetleri  sınıfsal  bir  perspektif  ile  ele  alınmamıştır.  Yanı  sıra,  sağlık  sorunlarının  ve  sağlık  alanında  yaşanmakta  olan  eşitsizliklerin  nedenlerine  de  yer  verilmemiştir.  Söz  konusu  tutumun  bir  sonucu  olarak
bildirge,  sağlık  sorunlarının  çözümüne  yönelik  değil,  sağlık  hizmetine  yönelik  öneriler  içermektedir.  Benzer  sınırlılık,  Konferans’da  yürütülen
tartışmalar  ve  bildirgenin  içeriği  ile  Temel  Sağlık  Hizmetleri  kavramının  “kişi  ve  toplumun  gereksinimi  olan  ve  ülkede  sunulan  bütün  sağlık  hizmetlerini”  kapsamakta  olduğu  biçiminde  netleştirilmeyip,  aksine,  birinci  basamak  sağlık  hizmetlerine  daraltılmasına  kolaylaştırıcılık
yapmasıyla  da  görünür  hale  gelmiştir.  Bu  makalede  bir  yandan  söz  konusu  saptamalar  verileriyle  birlikte  sunulup  tartışılırken,  öte  yandan
Alma  Ata  Bildirgesi’nin  kapitalist  ülkeler  için  bir  uzlaşı  metni  olduğu  gösterilmeye  çalışılmıştır.  Öyle  ki,  Konferans’ın  ve  bildirgenin  hazırlanıp
açıklanması,  dönem  itibariyle  kapitalizmin  bir  yapısal  krizinin  başlangıcına  denk  gelmesi  nedeniyle,  Alma  Ata  Bildirgesi’nin  kapsamı,
kapitalist  ülkelerin  kendi  içinde  işçi  sınıfı  ile  ve  dünya  genelinde  de  kendileri  dışındaki  sosyalist  blok  ile  bir  uzlaşı  metni  olarak  da  görülebilir.
Ayrıca,  söz  konusu  uzlaşının  tarafı  olan  SSCB’nin  de  kendi  sınırları  içerisinde  o  tarihe  kadar  var  olanlardan  daha  dar  kapsam  ve  nitelikteki
hem  de  para  alınabilir  bir  sağlık  hizmeti  sunumu  üzerinden  uzlaşıyı  kabul  etmesi  de  sosyalist  sistemin  çözülüşünün  ön  bulguları  olarak  okunmalıdır.  Makalede  sınırlı  veriler  ışığında  da  olsa  söz  konusu  saptamalar  tartışılarak  ele  alınmıştır.
Geliş  Tarihi    :  19.02.2002
Kabul  Tarihi  :  22.03.2002
  TThe  International  Conference  on  Primary  Health  Care  held  in  1978  in  Alma-Ata,  Kazakh  Republic  of  the  Union  of  Soviet  Socialist  Republics
(USSR)  fulfilled  an  important  function  from  its  preparation  process  to  outcome  declaration  by  opening  the  way  for  a  prolific  discussion  in  the  field
of  health  in  general  and  delivery  of  primary  health  care  in  particular  in  the  world,  and  by  keeping  these  issues  in  agenda  for  a  long  time.  Yet,  the
concept  of  health  and  health  services  were  not  addressed  from  a  class  perspective  in  the  final  declaration.  Besides,  it  did  not  cover  the  causes  of
health  problems  and  inequalities  existing  in  the  field  of  health.  As  a  result,  the  Declaration  contains  suggestions  related  to  health  services  rather
than  solutions  to  problems  in  health.  This  limitation  can  be  observed  in  conference  discussions  and  in  the  content  of  the  Declaration  as  well  as  in
the  facilitation  of  narrowing  of  the  concept  of  primary  health  care  to  first  step  health  services  instead  of  clarifying  it  so  as  to  cover  “all  health  services
in  a  country  which  are  needed  by  individuals  and  society”.  While  presenting  and  discussing  these  observations  with  relevant  data,  the  article  tries  to  show  that  the  Alma  Ata  Declaration  was  in  fact  a  text  of  reconciliation  on  the  part  of  capitalist  countries.  It  is  such  that  in  its  content  and  coverage,  the  Alma-Ata  Declaration  can  be  seen  as  a  text  of  reconciliation  for  capitalist  countries  with  the  working  class  inside  and  the  socialist  bloc
outside  given  that  the  preparation  of  the  Conference  and  the  Declaration  coincided  with  the  start  of  a  new  structural  crisis  in  the  capitalist  world.
Meanwhile,  acceptance  by  the  USSR  of  a  relatively  narrow  approach  to  health  services  and  even  their  commercialization  must  be  read  as  early
indicators  of  the  dissolution  of  the  socialist  system.  These  observations  are  elaborated  in  the  article  though  in  the  light  of  somewhat  limited  data.
Received  :  19.02.2002
Accepted  :  22.03.2002


Anahtar  Sözcükler  /  Keywords
TR: Alma  Ata,  SSCB,  temel  sağlık  hizmetleri,  sosyalizm,  kapitalizm,  birinci  basamak  sağlık  hizmetleri
EN: Alma  Ata,  USSR,  primary  health  care,  socialism,  capitalism,  primary  health  services