Dosya-Derleme
ENDOKRİN  BOZUCULAR  VE  İNSAN  SAĞLIĞINA  ETKİLERİ
The  Endocrine  Disrupters  and  Their  Eff  ects  on  Human  Health

Cilt 34, Sayı 4, Temmuz-Ağustos, 2019, Sayfa 305-312
Yazar
    Mehmet  Nuri  ÖZBEK
       Doç.  Dr.,  Gazi  Yaşargil  Eğitim  ve  Araştırma  Hastanesi  Çocuk  Endokrin  Kliniği,  Diyarbakır(ORCID  No:  0000-0002-3203-741X)
 
Bu dosya indirilemez.
 

Özet   Summary
Modern  yaşamla  birlikte  endüstriyel  üretimde  artma,  tarımsal  ürün  ihtiyacındaki  artış  ve  bu  ürünlerin  dayanıklılığını  arttırma  işlemleri
nedeni  ile  kimyasallarla  yoğun  bir  şekilde  karşılaşmaktayız.  Vücutta  homeostazis,  üreme,  gelişim  ve/veya  davranıştan  sorumlu  doğal
hormonların  sentez,  salgılanma,  transport,  metabolizma,  reseptöre  bağlanma  veya  atılımını  etkileyen  maddelere  endokrin  bozucu
kimyasallar  (EBK)  denir.  Endüstriyel  çözücüler  veya  yağlar  ve  onların  ürünleri  olan  polikromine  bifeniller,  polibromine  bifeniller  ve  dioksinler;plastik  ve  plastikleştiricilerden  bisfenol  A,  fitalatlar;  pestisidlerden  DDT;  fungusitlerden  vinclozolinler  ve  farmasötiklerden  dietilstilbesterol
bu  endokrin  bozucu  kimyasallardan  bazılarıdır.  EBK’ler  hormon  reseptörlerine  bağlanarak  doğal  hormonlara  agonistik  veya  antagonistik
etki  yaratabilirler.  Ayrıca  hormonların  yapım,  taşınma  ve  yıkımını  etkileyerek  serum  düzeylerini  azaltabilir  veya  yağ  dokusu  metabolizmasını  etkileyerek  bozucu  etkilerini  gerçekleştirirler.  EBK’ler  hipotalamus-hipofiz-gonad  aksını  etkileyerek  kadın  ve  erkek  üreme  bozukluklarına,hipotalamus-hipofiz-adrenal  aksı  etkileyerek  steroid  hormonlarda  azalmaya,  hipotalamus-hipofiz-tiroid  aksını  etkileyerek  tiroid  gland
disfonksiyonuna  ve  sonuçta  vücudun  metabolik  hızında  değişikliklere  yol  açabilmektedir.  Bunların  dışında  yağ  hücre  sayı  ve  boyutlarında  artış,  adipoz  doku  gelişiminin  endokrin  regülasyonunda  değişiklik,  iştah  ve  açlığı  düzenleyen  hormonlarda  değişiklik,  metabolik  hızda  değişim  ve  insülin  duyarlılığı  ve  lipid  metabolizmasında  yaptıkları  değişiklikler  ile  kilo  alımına  yol  açabilmektedirler.  Endokrin  sistem
üzerindeki  etkiler  düşük  dozlarda  ve  yıllar  boyunca  olduğundan  kalıcı  etkileri  yıllar  sonra  ortaya  çıkmakta,  etkilenen  annelerin  çocuklarında  inmemiş  testis,  hipospadias  gibi  genital  anomaliler,  ileri  yaşlarda  testis  tümörü,  meme  tümörü  gelişiminde  artışla  sonuçlanabilir.  Hatta
bozucu  etkileri  nesiller  boyunca  sürebilmektedir.  Sonuç  olarak  bilim  insanlarının  ve  sağlık  otoritelerinin  sağlık  üzerinde  olumsuz  etkileri  olan
kimyasallar  hakkında  doğru  bilgilendirme  yapmaları  ve  mümkünse  yaşamımızdan  çıkarmaları  için  gerekli  girişimleri  yapmaları  elzem  gibi
görünmektedir..
Geliş  Tarihi  :  06.05.2019
Kabul  Tarihi  :  13.06.2019
  With  modern  life,  the  increase  in  industrial  production,  increase  in  requirement  and  need  for  prolong  the  durability  of  the  agricultural  products  lead  an  intensive  exposure  to  various  chemicals.  Endocrine  disrupting  chemicals  (EDC)  are  defined  as  substances  that  aff  ect  the  synthesis,  secretion,transport,  metabolism,  receptor  binding  or  excretion  of  natural  hormones  responsible  for  homeostasis,  reproduction,  development  and  behaviour  in  the  body.  Industrial  solvents  or  oils  and  their  products  including  polychrome  biphenyls,  polybrominated  biphenyls  and  dioxins;  bisphenol  A  from  plastic  and  plasticisers,  phthalates;  DDT  from  pesticides;  Vinclozolin  from  fungicides  and  diethylstilbesterol  from  pharmaceuticals  are  some  of  these  endocrine  disrupting  chemicals.  EDCs  can  bind  to  hormone  receptors  to  produce  agonistic  or  antagonistic  eff  ects  for  natural  hormones.In  addition,  they  aff  ect  the  production,  transport  and  degradation  of  hormones,  reduce  serum  levels  or  change  the  metabolism  of  adipose  tissue.EDCs  can  cause  reproductive  dysfunctions  in  male  and  female  through  their  eff  ects  on  the  hypothalamus-pituitary-gonadal  axis,  decrease  in  steroid  hormones  due  to  eff  ects  on  hypothalamus-pituitary-adrenal  axis,  cause  thyroid  hormone  dysfunction  thereby  change  the  basal  metabolic
rate  by  aff  ecting    -pituitary-thyroid  axis.  Also,  EDCs  may  cause  weight  gain  by  increasing  number  and  size  of  adipocytes,  change  in  endocrine  regulation  of  adipose  tissue,  change  in  the  production  of  hormones  regulating  appetite  and  hunger,  change  in  metabolic  rate,  insulin  sensitivity  and  lipid  metabolism.The  eff  ects  of  EDCs  on  the  endocrine  system  occur  after  long-term  exposure  with  low  doses,  while,  may  persist  for  many  years.  Therefore,  children  of  aff  ected  mothers  may  develop  genital  anomalies  such  as  undescended  testis  and  hypospadias.  Also,  these  children  may  have  an  increased  risk  of  testicular  and  breast  cancer  development.  Moreover,  the  harmful  eff  ects  of  EDCs  can  last  for  generations.In  conclusion,  scientists  and  health  care  professionals  must  be  aware  of  the  harmful  eff  ects  of  EDCs  on  health.  Furthermore,  strategies  to  increase  public  awareness  and  to  decrease,  even  eliminate,  the  exposure  to  such  substances  seems  to  be  a  mandatory  goal  for  relevant  authorities.
Received  :  06.05.2019
Accepted  :  13.06.2019


Anahtar  Sözcükler  /  Keywords
TR: endokrin  bozucu  kimyasallar,  hormon,  üreme  sistemi,  puberte,  obezojenler
EN: endocrine  disrupting  chemicals,  hormone,  reproductive  system,  puberty,  obesogens