Derleme
SAĞLIĞIN  SOSYAL  BELİRLEYİCİLERİ  SAĞLIKTAKİ  EŞİTSİZLİKLERİN  TEMEL  NEDENİ  OLABİLİR  Mİ?
Can  Social  Determinants  of  Health  be  the  Fundamental  Cause  of  Inequalities  in  Health?

Cilt 34, Sayı 5, Eylül-Ekim, 2019, Sayfa 374-395
Yazar
    Özlem  ÖZKAN
       World  Health  Organization,  social  determinants  of  health,  inequalities  in  health,  inequities  in  health,  health  policy
 
Bu dosya indirilemez.
 

Özet   Summary
Dünya  Sağlık  Örgütü  (DSÖ)  ve  2005  yılında  ona  bağlı  olarak  kurulan  Sağlığın  Sosyal  Belirleyicileri  Komisyonu  (SSBK),  o  tarihten  bugüne.  sağlıktaki  eşitsizliklerin  ve  hakkaniyetsizliklerin  mevcut  durumunu,  temel  nedenini  ve  çözümünü  “sağlığın  sosyal  belirleyicileri”  (SSB)  ile  açıklamaktadır.  Böyle  olunca  SSB,  günümüzde  uluslararası  düzeyde  egemen  sağlık  politikası,  uygulaması,  kapsamlı  halk  sağlığı  stratejisi  ve  bilimsel  bilgi  üretiminin  öncelikli  konularından  birisi  haline  gelmiştir.  Bu  çalışma,  DSÖ  SSBK’nin  SSB’yi  nasıl  bir  tarihsel  geçmişe  ve  deneyimlere  dayandırdığını,  iddia  edildiği  gibi,  SSB  tanımının  ve  kapsamındaki  faktörlerin  yeni  olup  olmadığını,  sağlıktaki  eşitsizliklerin
ve  hakkaniyetsizliklerin  temel  ya  da  kök  nedeni  yanında,  onları  azaltmada  önerdiği  eylem  ve  stratejilerin  yeterli  olup  olmadığını  eleştirel  bir  perspektifl  e  incelemeyi  amaçlamaktadır.  Bunun  için  DSÖ’nün  SSB  ile  ilgili  yedi  temel  raporuna  ek  olarak,  literatür  taramalarından  elde  edilen  makalelerden  de  yararlanılmıştır.  Derleme  makalede,  DSÖ  SSBK’nin  iddia  ettiğinin  tersine,  SSB’nin  sağlıktaki  eşitsizliklerin  ve  hakkaniyetsizliklerin  temel/asıl/kök  nedeni  olmadığı,  SSB  kapsamındaki  faktörler  üzerinden  yapılan  müdahalelelerin  ise  bu  sorunlara  çözüm  getirmediği  ortaya  konmuştur.  Çünkü  SSB,  DSÖ  SSBK’nin  ileri  sürdüğü  gibi,  sağlıksızlığın  ve  sağlıktaki  eşitsizliklerin  temel  nedeni
değil,  onların  risk  faktörleri,  etkileyen  faktörleri,  ara  nedenleri,  orta  düzey  belirleyicileri  ya  da  öncülleridir.
Geliş  Tarihi  :  27.08.2019
Kabul  Tarihi  :  28.09.2019
  The  World  Health  Organization  and  the  Commission  on  Social  Determinants  of  Health  (CSDH)  set  up  in  2005  under  the  former  explains  the  present  state  of  inequalities  and  inequities  in  health,  its  fundamental  causes  and  ways  of  solution  by  referring  to  “social  determinants  of  health”  (SDH)
since  then.  As  such,  SDH  has  today  become  one  of  the  priority  issues  in  prevailing  health  policy  at  international  level,  its  implementation,  and
a  comprehensive  health  strategy,  and  in  production  of  scientific  knowledge.  This  study  seeks  to  examine  from  a  critical  perspective  the  historical  background  and  experience  that  WHO-CSDH  bases  SDH  upon,  whether  the  definition  of  SDH  and  factors  it  covers  are  new  as  asserted  by  the  Commission,  and  whether  actions  and  strategies  suggested  to  mitigate  inequalities  and  inequities  are  indeed  suff  icient  besides  their  fundamental  or  root  causes.  In  this  context,  articles  available  in  the  relevant  literature  were  reviewed  in  addition  to  seven  major  reports  on  SDH  issued  by  the  WHO.  The  article  finds  that  SDH  is  not  the  fundamental/root  cause  of  inequalities  and  inequities  in  health  as  claimed  by  the  WHO-CSDH  and
interventions  made  over  factors  covered  by  SDH  do  not  bring  solutions  to  existing  problems.  The  main  idea  is  that  contrary  to  the  opinion  of  the  WHO-CSDH,  SDH  is  not  the  root  cause  of  absence  of  and  inequalities  in  health  but  their  risk  factors,  aff  ecting  factors,  intermediate  causes,promoters,  medium-level  determinants  or  precursors.
Received  :  27.08.2019
Accepted  :  28.09.2019


Anahtar  Sözcükler  /  Keywords
TR: Dünya  Sağlık  Örgütü,  sağlığın  sosyal  belirleyicileri,  sağlıkta  eşitsizlik,  sağlıkta  hakkaniyetsizlik,  sağlık  politikası
EN: World  Health  Organization,  social  determinants  of  health,  inequalities  in  health,  inequities  in  health,  health  policy