Yazar
Gülbiye YENİMAHALLELİ YAŞAR
Prof. Dr., Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü(ORCID No: 0000-0001-8617-7162)

Özet

  • Yeni Kamu İşletmeciliği yaklaşımı, kamu yararına kullanım değerine sahip olan sağlık hizmetlerinin piyasa için değişim değerine dönüştürülmesi yoluyla metalaştırılmasına zemin hazırlamaktadır. 1980’den bu yana gözlenen sağlık hizmetlerinin piyasalaştırılıp metalaştırılması çabaları, Sağlıkta Dönüşüm Programı (SDP) ile en üst aşamaya taşınmıştır. Kamu hastanelerinin yeni kamu işletmeciliği yaklaşımına paralel bir biçimde idari ve mali dönüşümü de bu sürecin önemli bir bileşenidir. Sağlık Bakanlığı SDP’nin etki alanını gerek devir yoluyla bünyesine kattığı hastanelere gerekse ortak kullanım yoluyla üniversite hastanelerine genişletmiştir. Tedavi hizmetleri piyasalaşmaya ve metalaşmaya daha uygun hizmetlerdir. Bu nedenle tedavi hizmetlerinin hem harcamada hem de hizmet kullanımındaki payı artmaktadır. Cepten sağlık harcaması yükü SDP öncesi döneme yükselmiş olan vatandaş ise tepkisini sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranını düşürerek göstermektedir. En düşük memnuniyetin özel sağlık kuruluşlarında olması tesadüf değildir.

Summary

  • New Public Management (NPM) approach enables the commodification of health services through changing usage value of health that for sake of public interest to the exchange value for sake of market. Efforts for marketization and commodification of health services since 1980 have been carried to the highest level by Health Transformation Programme (HTP). Administrative and financial transformation of public hospitals in terms of NPM is a part of this process. Ministry of Health has been carried the approach of HTP to the hospitals both to take over or used together. Curative services are more suitable for marketization and commodification. Therefore their share is increasing both in health expenditures and usage of health services. Citizens whose out-of-pocket payments increased to the pre-HTP level show their reaction by decreasing the satisfaction level of health services. It is not a coincidence that the highest satisfaction decrease belongs to private health institutions.

Anahtar Sözcükler / Keywords

  • TR: Yeni kamu işletmeciliği, Sağlıkta Dönüşüm Programı, kamu hastaneleri, idari dönüşüm, mali dönüşüm.
    EN: New public management, Health Transformation Program, public hospitals, administrative transformation, financial transformation

Kaynaklar / References

  • Aka, A., Kablay, S. ve Demir, M.C. (2012) Neoliberal Politikalar ve Sağlık Çalışanları, Ankara: Nobel Altunal Gürgen, Y. (2022) Sağlık Hizmetlerindeki Dönüşümün Ekonomi Politiği: Yeni Kamu İşletmeciliği Modeli, Bilgi İletişim Teknolojileri ve Halk Sağlığı, SAV Katkı (12):12-22 Bayırbağ, M.K ve Göksel, A. (2020) Kamu Yönetimi, içinde Gökhan Atılgan, E.Atilla Aytekin (Eds). Siyaset Bilimi: Kavramlar, İdeolojiler, Disiplinler Arası İlişkiler, İstanbul: Yordam Kitap, s.153-169 Erbaş, Ö. (2017) Rızayla veya Zorla: Şehir Hastaneleri, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 32(6):427-431 Güzelsarı, S. (2017) Üçüncü Kuşak Yapısal Reformlar-Kamu Hizmeti Anlayışında Değişim, Şehir Hastaneleri Çalıştayı, Ankara Eğitim-Sen Genel Merkez. İlhan, B. (2017) Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde 15 Yıllık Dönüşüm, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 32(6):422-426 İlhan, B. (2026a) Hastane Mezarlığına Dönen Ülke, Birgün Gazetesi, 16.01.2026 İlhan, B. (2026b) Sağlık Bakanlığı bütçe görüşmelerinden detaylar, Birgün Gazetesi, 5.12.2025 Kablay, S. (2014) Performansa Dayalı Döner Sermaye Primi Uygulaması ve Sağlık Çalışanlarına Etkisi, İş Güç Çalışma İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 16(4):85-110 Kablay, S. (2021) Neoliberal Transformation of Turkey’s Health Sector and its Effects on the Health Labour Force, in Çağatay Edgücan Şahin and Mehmet Erman Erol (Eds.) The Condition of the Working Class in Turkey Labour Under Neoliberal Authoritarianism, England: Pluto Press, pp.75-96. Kasapoğlu, A. (2016) Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Dönüşümü, Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 19(2):131-174. Lamba, M, Altan, Y., Aktel, M. ve Kerman, U. (2014) Sağlık Bakanlığı’nda yeniden yapılanma: Yeni kamu yönetimi açısından bir değerlendirme, Amme İdaresi Dergisi, 47(1):53-78 Lin, L.K. (2022) Effects of a global budget payment scheme on medical specialty workforces, Social Science & Medicine, Vol.309,115254 Memişoğlu, K. (2025) 2026 Yılı Bütçe Sunumu. OECD (2025) Health at a Glance 2025: OECD Indicators, Paris: OECD Publishing Osborne, D. ve Gaebler, T. (1992) Reinventing Government: How the Entrepreneurial Spirit is Transforming the Public Sector, Massachusetts: Addison Wesley Özseven, M., Danışman, A. ve Bingöl, A.S. (2014) Dönüşüm mü, gelişim mi? Kamu hastanelerinin yönetiminde yeni bir kurumsal mantığa doğru, ODTÜ Gelişme Dergisi, (41):119-150 Öztek, Z. (2024). Cumhuriyet’in 100 Yılında Sağlıkta 100 Olay, https://www.saglik100.com/olaylar-dizini/askeri-hastaneler-kapatildi Öztürk, O. (2014) Bir Zamanlar SSK Hastaneleri, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 29(6):448-454. Pala, K. (2005) Sağlık Hizmetlerinde Döner Sermaye Uygulaması, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 20(1): 72-74 Pala, K. (2023) AKP’li Yıllarda Sağlık Bakanlığı, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 38(2): 126-132 Pala, K. (2014) Neoliberal Sağlık Reformlarının Etkisi: Kamu Hastanelerinde Finansman Yapısı Değişiyor, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 29(6):414-429. Sağlık Bakanlığı (2003) Sağlıkta Dönüşüm Programı, Ankara Sağlık Bakanlığı (2014) Faaliyet Raporu 2014, Ankara Sağlık Bakanlığı (2017) Faaliyet Raporu 2016, Yayın No:1063, Şubat 2017:Ankara Sağlık Bakanlığı (2018) Faaliyet Raporu 2017, Yayın No:1092, Mart 2018:Ankara Sağlık Bakanlığı (2025a) 2024 Yılı Faaliyet Raporu, Erişim Tarihi 15 Ocak 2026, https://sgb.saglik.gov.tr/TR,60674/stratejik-yonetim.html Sağlık Bakanlığı (2025b) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı (2026) Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporları 2009-2024 Yılları, Erişim Tarihi 12 Ocak 2026, https://saglik.gov.tr/TR-11584/istatistikler-ve-yayinlar.html Sayıştay Başkanlığı (2016) Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Sayıştay Denetim Raporu. Sayıştay Başkanlığı (2014) Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu. Sayıştay Başkanlığı (2025) Sağlık Bakanlığı 2024 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu. Sosyal Güvenlik Kurumu (2026) Sosyal Güvenlik Kurumu Faaliyet Raporları 2011-2024 Yılları, Erişim Tarihi 10 Ocak 2026, https://www.sgk.gov.tr/Politikalar/Kurumsal/b55336ad-0af5-4e78-a7c5-79734c4c476f/ Tanık, F.A. (2014) 1980 Sonrasında Hastanelerin Dönüşümü, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 29(6):405-413 Topal, A. (2020). Yeni Sağ, içinde Gökhan Atılgan, E.Atilla Aytekin (Eds). Siyaset Bilimi: Kavramlar, İdeolojiler, Disiplinler Arası İlişkiler, İstanbul:Yordam Kitap, s.423-435 TÜİK (2026) Sağlık Harcamaları İstatistikleri, Erişim Tarihi 18 Ocak 2026, https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=saglik-ve-sosyal-koruma-101&dil=1 Tükel, R. (2023) Eğitim Araştırma Hastaneleri ve Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 38 (2): 154-160. Türk Tabipleri Birliği (2018). Sağlıkta Dönüşüm Programı Çöktü: Kamu Hastane Birlikleri: Ne Dediler? Ne Oldu?, Toplum ve Hekim, TTB Yayını, 33(6):473-475 Üstüner, Y. ve Kalav İdrisoğlu, F. (2014) Kamu çalışma etiği ve neo-taylorist uygulamalar: Türk kamu sağlık hizmetinde performansa dayalı ücretlendirme örneği, ODTÜ Gelişme Dergisi, (41): 177-200. Üstüner, Y. (2000). Kamu Yönetimi Kuramı ve Kamu İşletmeciliği Okulu, Amme İdaresi Dergisi, 33(3):15-31 Wolfe P.R. ve Moran D.W. (1993) Global budgeting in the OECD countries. Health Care Financ Rev. 1993 Spring;14(3):55-76.  Yenimahalleli Yasar, G. ve Guven-Uslu, P. (2017) Performance-Based Payments in the Turkish Health System, in Douglas J. Besharov, Karen J. Baehler, Jacob Alex Klerman (Eds.), Improving Public Services: International Experiences in Using Evaluation Tools to Measure Program Performance, New York: Oxford University Press, pp.185 – 211. Yenimahalleli Yaşar, G. ve Pala, K. (2020) Cumhuriyet’in 100. Yılına Doğru Türkiye’nin Sağlık Politikası: Sorunlar ve Çıkış Yolları Üzerine, Mülkiyeliler Birliği, MİSAM Politika Metinleri-5, Erişim Tarihi 12 Ocak 2026, https://mulkiye.org.tr/misam-politika- metinleri-5/

Geliş Tarihi / Received Date

  • 25.01.2026

Kabul Tarihi / Accepted Date

  • 29.01.2026