Yazar
Sebiha KABLAY
Prof. Dr. Ordu Üniversitesi Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü (ORCID No: 0000-0003-1292-684X).

Özet

  • Yeni Kamu İşletmeciliği kamusal hizmetlerin ticarileşmesinde önemli rol oynamakta, kamunun örgütlendiği ve hizmet ürettiği alanlar sermayeye açılmaktadır. Sermayeye yeni birikim alanları özelleştirmeler, kamu-özel ortaklıkları ile sağlanırken, kamunun örgütlendiği alanda ise işletmecilik anlayışıyla hizmet sunumu yapılmaktadır. Esnek istihdam modelleri, kadroların geçicileştirilmesi, taşeronlaşmanın yanı sıra ücret esnekliği modelleri ise kamu hizmetinin sunumunda işletmecilik anlayışını yerleştirmektedir. Dönüşümün yaşandığı alanlardan birisi de sağlık hizmetleridir. Performansa dayalı ek ödeme sistemleri sağlık alanında kullanılan kamusal hizmetlerin dönüşümünü sağlayan önemli bir araçtır. Bu ödeme sistemleri ile kamu hizmetinde kamu yararı ilkesi değil rekabet ilkesi yerleştirilmekte, gelirini yükseltmek isteyen emekçi daha fazla çalışmak, meslektaşı ile rekabet etmek zorunda kalmaktadır. Diğer yandan bu ödeme biçimi kışkırtılmış talep ile artan sağlık hizmeti talebini karşılamanın da bir yolu olarak görülmektedir. Sağlık emekçileri artan hasta ve iş yükü ile mücadele ederken sürekli zamanla ve meslektaşlarıyla da yarışmaktadır. Bu yarış emekçileri yorgun ve umutsuz kılarken, işlerine yabancılaşmasına da neden olmaktadır.

Summary

  • New Public Management plays a significant role in the commercialisation of public services, with areas where the public sector is organised and delivers services being opened up to capital. Whilst new areas for capital accumulation are being created through privatisation and public-private partnerships, services are being delivered in the public sector in accordance with a business-oriented approach. Flexible employment models, the use of temporary staff, outsourcing and wage flexibility schemes are introducing a business-oriented approach to the delivery of public services. One of te areas undergoing transformation is healthcare. Performance-based paymennt systems are a key tool in transforming public healthcare services. With these payment systems, the principle of competition is being established in the public sector rather than the principle of the public good, workers seeking to increase their income are forced to work harder and complete with their colleagues. On the other hand, this form of payment is also seen as a way of meeting the growing demand for healthcare services driven by stimulated demand. Whilst healthcare workers struggle with an inreasing patient load and workload, they are constantly racing againstt time and their colleagues. This race leaves workers exhausted and disheartened, whilst also leading to their alienation from their work. 

Anahtar Sözcükler / Keywords

  • TR: Performansa dayalı ödeme, ücret esnekliği, sağlık emekgücü, döner sermaye, yeni kamu işletmeciliği
    EN: Performance-based pay, wage flexibility, healthcare workforce, revolving fund, new public management.

Kaynaklar / References

  • Aka, A., Kablay, S. ve Demir, M. C. (2012). Neoliberal Politikalar ve Sağlık Çalışanları. Ankara: Nobel Kitabevi. Akpınar, A.T. ve Taş, Y. (2013). Performansa Dayalı Ek Ödeme Sitemine İlişkin Hekimlerin Tutumları Üzerine Kocaeli Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi’nde Bir Araştırma. Çalışma ve Toplum. (2): 167-181. Bozkurt Ö. ve Uzuner, E. (2023). Esnek Çalışma Uygulamalarının Ücret Sistemlerinde Ortaya Çıkardığı Sorunların Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi. 11(1): 1-16. Çil Koçyiğit, S. ve Karadoğan, N. (2017). Sağlık İşletmelerinde Performansa Dayalı Ek Ödeme Sistemi (PDEÖS) ve Maliyetlere Etkisi: Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi. 9(1): 505-526. Elbek, O. (2010). Performans ve Hekimlik. Toplum ve Hekim. 25(6): 432-447. Erciyas, A., Öztaş, D., Yüksel, S., Akçin, B., Varol, G., Akçay M. ve Yağmur Karakülah, M. (2017). Performansa Dayalı Ek Ödeme Sistemi’nin Eğitim, Çalışma Dinamiklerine Etkisi: Ankara Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi Örneği. Uluslararası Hakemli Ekonomi Yöntemi Araştırmaları Dergisi. Ocak/Şubat/Mart Kış Dönemi (11): 25-39. https://doi.org/10.17373/UHEYAD.2017.1.0004. Erdoğdu, S. (2005). Yeni Liberal Küreselleşme Sürecinde Esnek Kamu Personel Rejimi. Toplum ve Hekim. 20(1). 53-64. Erus, B. Ve Hatipoğlu, O. (2010). Performansa Dayalı Ek Ödeme Sisteminin Sağlık Hizmetlerinde Verimliliğine Etkisi: Türkiye Örneği. TÜBİTAK Proje No: SOBAG-108K455. Kablay, S. (2024). Piyasanın Kıskacında Değişen Hekim Emeği ve Branş Tercihlerine Etkisi. Prof. Dr. Ömer Zühtü Altan’a Armağan Sosyal Politikalar ve Çalışma İlişkileri Üzerine Güncel Tartışmalar. İstanbul: Birleşik Metal-İş. 460-491. Kablay, S. (2021). Neoliberal Transformation of Turkey’s Health Sector and its Effects on the Health Labour Force. İn Çağatay Edgücan Şahin and Mehmet Erman Erol (Eds). The Condition of the Working Class in Turkey Lbour Under Neoliberal Authoritarianism. London: Pluto Press. 75-96. Kablay, S. (2014a). Performansa Dayalı Döner Sermaye Primi Uygulaması ve Sağlık Çalışanlarına Etkisi. İş-Güç Çalışma İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi. 16(4): 85-110. Kablay, S. (2014b). Kamu İstihdamındaki Esnekleşmeye 4B Örneğinden Bakış. İçinde Özgür Müftüoğlu ve Arif Koşar (Der.). Türkiye’de Esnek alışma. İstanbul: Evrensel Basım Yayın. Kablay, S. (2013). Sağlık Emekçilerinin Gözünden Hasta Hakları Uygulaması. İnsan Hakları Yıllığı. 31. 63-82 Kaya, S. ve Oğuzöncül, A.F. (2024). Performansa Dayalı Ek Ödeme Sisteminin Sağlık Hizmetlerine Etkisi: Adıyaman Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Bir Araştırma. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 10(2). 183-201. https://doi.org/10.22466/acusbd.1555388. Li, J., Qin, X., Wang, H. and Yuan, B. (2025). Performnce-based payments and Intrinsic Motivation Among Primary Healthcare Workers in Chine: A Cross-Sctional Surver. BMJ Open. 15: e090145. https:// doi.org/10.1136/bmjopen-2024-090145. Marx, K. (1999). Ücretli Emek ve Sermaye. Çev. S. Belli. Ankara: Sol Yayınları. Nesanır, N. (2007). Sağlığın Piyasalaşması Sürecinde Önemli Bir Katkı: Döner Sermaye ve Sağlık Hizmeti Sunanlara Ödeme Yöntemleri. Toplum ve Hekim. 22(4): 274-279. Orhaner, E., Birsen, K. Ve Kurumlu, Y. (2020). Performansa Dayalı Ödeme Sisteminde Hekimlerin Örgütsel Adalet Algısı (Hekimlerin Ödemelere Yönelik Adalet Algısı). Turk Public Health. 18(2): 172-191. https:// doi.org/10.20518/tjph.675148. Öcal, F. (2019). Performansa Dayalı Ödeme Sistemi ve Sosyal Güvenlik Sistemine Etkileri: Ankara Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı. Ordu. Özalp, B. (2020). Beyaz Yakalılar Bir Prekaryalaşma Sürecinde mi? İşletme Araştırmaları Dergisi. 12(4): 4396-4412. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.1112. Özkal, E.S. ve Özkara, B. (2022). Hekim ve Hemşirelerin Performansa Dayalı Ek Ödeme Sistemine İlişkin Görüşleri: Nitel Bir Araştırma. Sağlık ve Hemşirelik Yöntemi Dergisi. 9(3): 504-514. https://doi:10.54304/SHYD.2022.77045. Pala, K. (2005). Sağlık Hizmetlerinde Döner Sermaye Uygulaması. Toplum ve Hekim. 20(1): 72-74. Parasız, İ. (1994). Ücret Teorisi (Modern Yaklaşım). Bursa: Ezgi Kitabevi. Samb, Q.M., Niang, M., Gelinas, E., Diouf, T. N., Titilayo, T. A., and El Haouly, A. (2025). Financial Motivation Models for Community Health Workers in Low and Middle-İncome Countries: A Scoping Review. Global Health Action. 18, 2480412: 1-13. https://doi.org/10.1080/16549716.2025.2480412. Sambodo, N. P., Bonfrer, I., Sparrow, R., Pradhan, M. and Van Doorslaer, E. (2023). Effects of Performance-Based Capitation Payment on The Use of Public Primary Health Care Services in Indonesia. Social Science & Medicine. 327. 115921. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2023.115921. Standing, G. (2014). Prekarya Yeni Tehlikeli Sınıf (Çev. Ergin Bulut). İletişim Yayınları: İstanbul. Standing, G. (2013). Defining The Precariat. https://www.eurozine.com/defining-the-precariat/. Erişim Tarihi: 1.3.2026. Sülkü, S. N. (2011). Performansa Dayalı Ek Ödeme Sisteminin Kamu Hastanelerinin Verimliliği Üzerine Etkileri. Maliye Dergisi. Ocak-Haziran. 242-268. Torun, N. (2025). Performansa Bağlı Ödeme Ve Etkileri: Hemşirelik Perspektifi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 16(2): 638-654. Treu, T. (1992). Labour Flexibility in Europe. International Labour Review. 131(4-5): 497-512. Türk Tabipleri Birliği (2018). Sağlıkta Dönüşüm Programı Çöktü: Kamu Hastane Birlikleri Ne dediler? Ne Oldu?. Toplum ve Hekim. 33(6): 7-473-475. Tükel, R. (2023). Eğitim ve Araştırma Hastaneleri ve Sağlık Bilimleri Üniversitesi. Toplum ve Hekim. 38(2): 154-160. Yazar Aslan, B. (2021). Çalışma Hayatında Esneklik Sağlayan Düzenlemeler Üüzerine Bir Değerlendirme. Emek ve Toplum. 10(27): 268-298. Yenimahalleli Yaşar, G. (2026). Türkiye’de Kamu Hastanelerinin İdari ve Mali Dönüşümü. Toplum ve Hekim. 41(1): 19-31.

Geliş Tarihi / Received Date

  • 25.03.2026

Kabul Tarihi / Accepted Date

  • 07.04.2026