Yazar
Funda KARABEK AKARCA
Doç. Dr., Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı, İzmir. (ORCID No: 0000-0003-2455-8044)

Özet

  • Devlet üniversitelerine bağlı tıp fakülteleri, Türkiye'de tıp eğitimi ve tıpta uzmanlık eğitimi bakımından tarihsel olarak referans kurumlar olmuştur. Bu yazı, bu kurumlarda uzmanlık eğitiminin son yirmi yılda yaşadığı gerilemenin birbirinden bağımsız sorunların toplamı olmadığını ileri sürmektedir. Söz konusu sorunlar, üniversite hastanelerinin 2003 sonrasında tabi kılındığı mali rejimin farklı düzlemlerdeki görünümleridir. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile birlikte üniversite hastaneleri personel, işletme, yatırım ve bakım giderlerini büyük ölçüde kendi döner sermayelerinden karşılamak durumunda bırakılmış, global bütçe uygulaması da bu kısıtlamayı kalıcılaştırmıştır. Yazı bu politikalardan türeyen dört sonucu ele almaktadır: (i) öğretim üyelerinin özel sağlık sektörüne ve yurt dışına yönelmesi ve bazı branşlarda eğitici sayısının eğitim verilemeyecek düzeye inmesi; (ii) eğitim altyapısına (simülasyon merkezleri, cihaz ve malzeme yenilemesi) yatırım yapılamaması; (iii) aynı sınavla aynı unvan için eğitim alan asistan hekimler arasında kurum türüne bağlı bir ücret farkı; (iv) üniversitelere ayrılan asistan kadrolarının açıklanmış bir planlama ölçütüne dayanmaksızın daraltılması. Yazı; Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllıkları, ÖSYM Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı kontenjan tabloları, üniversitelerin resmî duyuruları, Sayıştay üniversite denetim raporları ve Türk Tabipleri Birliği belgelerine dayanmaktadır. Güncel veriler ışığında bu dört sorun tartışılmakta ve uzmanlık eğitiminin niteliğini koruyabilmek için politika önerileri sunulmaktadır.  

Summary

  • Medical schools of state universities have historically been the reference institutions for undergraduate medical education and specialty training in Türkiye. This article argues that the deterioration of specialty training in these institutions over the past two decades is not the sum of independent problems; rather, these problems are manifestations, at different levels, of the financial regime imposed on university hospitals after 2003. Under the Health Transformation Program, university hospitals were largely left to cover personnel, operating, investment and maintenance costs from their own revolving funds, and the global budget system made this constraint permanent. The article examines four consequences of these policies: (i) the movement of faculty members to the private health sector and abroad, with the number of educators in some specialties falling below the level required for training; (ii) the lack of investment in educational infrastructure (simulation centres, renewal of equipment and supplies); (iii) a pay gap, determined by institution type, between residents who train for the same title after the same examination; and (iv) the reduction of residency positions allocated to universities without any publicly stated planning criteria. The article draws on the Ministry of Health Statistics Yearbooks, the Medical Specialty Examination (TUS) quota tables of the Measuring, Selection and Placement Center (ÖSYM), official university announcements, Court of Accounts audit reports on universities, and documents of the Turkish Medical Association. The four problems are discussed in light of current data, and policy recommendations are offered to safeguard the quality of specialty training.   

Anahtar Sözcükler / Keywords

  • TR: tıpta uzmanlık eğitimi, üniversite hastaneleri, global bütçe, asistan hekim
    EN: medical residency training, university hospitals, global budget, resident physician

Dipnot / Footnote

  • 1. Grup 2’nin mevzuat dayanağı, 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu›na 5947 sayılı Kanun›un 11. maddesiyle eklenen Ek Madde 9›dur (Resmî Gazete, 30 Ocak 2010, sayı 27478). Madde sırasıyla 663 sayılı KHK (11/10/2011), 6354 sayılı Kanun (4/7/2012) ve 6745 sayılı Kanun (20/8/2016) ile değiştirilmiştir. Geçişli bir örnek olarak Yozgat Bozok Üniversitesi›nin 2018’de açılmış kendi uygulama ve araştırma hastanesi bulunmasına karşın, Yozgat Valiliği ile üniversite arasında imzalanan Sağlıkta İş Birliği Protokolü kapsamında Mart 2026’da tıp fakültesi öğrencileri ve asistan hekimler Yozgat Şehir Hastanesi kliniklerinde uygulamalı eğitime başlamıştır (Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi, 2026). 2. 5947 sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 3 (2547 sayılı Kanun›un 36. maddesini değiştiren hüküm) ve m. 6 ile eklenen geçici m. 57, Resmî Gazete, 30 Ocak 2010, sayı 27478. Kanun›un bazı hükümleri Anayasa Mahkemesi›nin 16 Temmuz 2010 tarihli, E:2010/29, K:2010/90 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (Resmî Gazete, 4 Aralık 2010, sayı 27775). Kararın ardından 650 sayılı KHK (Resmî Gazete, 26 Ağustos 2011, sayı 28037) ve 6514 sayılı Kanun ile yeni düzenlemeler yapılmıştır. Kararın öğretim üyeleri açısından sonuçları için bkz. İstanbul Tabip Odası (2010). 3. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan›ın 8 Mart 2022›de Cumhurbaşkanlığı Külliyesi›nde kadın muhtarlarla buluşmasında yaptığı konuşma (Medyascope, 2022).

Kaynaklar / References

  • Anayasa Mahkemesi (2010) E:2010/29, K:2010/90 sayılı karar, 16 Temmuz 2010, Resmî Gazete, 4 Aralık 2010, sayı 27775. CNN Türk (2018) Üniversite hastaneleri borç batağında: ‘Ayakta kalmaları mümkün değil’, 15 Ocak 2018, Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://www.cnnturk.com/video/ekonomi/universite-hastaneleri-borc-bataginda-724437 Eski, B. (2018) Akademide İhraçlar 6 Bin 81’e Yükseldi, bianet, 9 Temmuz 2018, Erişim Tarihi 20 Eylül 2026, https://bianet.org/haber/akademide-ihraclar-6-bin-81-e-yukseldi-198990 Hekimsen (2026) Basın Açıklaması “Mahkemeden emsal karar: Üniversite ve EAH’taki SBA asistan hekimleri arasındaki teşvik ek ödeme eşitsizliği son buldu, 01.09.2026 BELGE NO: 8N3R724OF9MI Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://hekimsen.org/gonderiler/gonderi/detay/universite-ve-eah-taki-sba-asistan-hekimleri-arasindaki-tesvik-ek-odeme-esitsizligi-son-buldu/877 İstanbul Tabip Odası (2010) 5947 sayılı ‘tam gün’ yasası ve iptal kararı sonrasında üniversite çalışanları için bilgi notu, Erişim Tarihi 20 Eylül 2026, https://www.istabip.org.tr/1228-5947-sayl-tam-guen-yasas-ve-iptal-karar-sonrasnda-ueniversite-calanlar-icin-bilgi-notu.html Kamu Denetçiliği Kurumu (2025) Üniversite hastanesinde asistan hekim olarak çalışan başvuranın teşvik ek ödemesi hesaplamasına itiraz hakkında Tavsiye Kararı, Karar No: 2025/1632-S.25.2493, Başvuru No: 2024/15687, 14 Şubat 2025. Medyascope (2022) Erdoğan doktorlara “Gidiyorlarsa gitsinler” dedi – TTB Başkanı Şebnem Korur Fincancı: “Bu olay, memleketin yanı sıra sayın cumhurbaşkanının da utancıdır”, 8 Mart 2022, Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://medyascope.tv/2022/03/08/erdogan-doktorlara-gidiyorlarsa-gitsinler-dedi-ttb-baskani-sebnem-korur-fincanci-bu-olay-memleketin-yani-sira-sayin-cumhurbaskaninin-da-utancidir/ ÖSYM (2026) 2026 TUS 2. Dönem Kontenjan Planlaması, Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://dokuman.osym.gov.tr/web/2026/8/kontenjanlar-tablosu-k8xl9o-22165403.pdf Sağlık Bakanlığı (2020) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2019, Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı, Erişim Tarihi 20 Eylül 2026, https://www.saglik.gov.tr/TR-84930/saglik-istatistikleri-yilliklari.html Sağlık Bakanlığı (2025) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024 Haber Bülteni, Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı, Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://www.saglik.gov.tr/TR-111038/saglik-istatistikleri-yilligi-2024-haber-bulteni.html Sağlık Dünyası Dergisi (2026) Çukurova Üniversitesi Balcalı Hastanesinde Maaş Krizi, 25 Temmuz 2026, Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://saglikdunyasidergisi.com/haber/cukurova-universitesi-balcali-hastanesinde-maas-krizi-22364 Tekeli, İ. (2026) Üniversitelerdeki tasfiye öyküsü Türkiye ve üniversiteleri için ne demiş oluyor?, Sarkaç (Bilim Akademisi), Şubat 2026, Erişim Tarihi 20 Eylül 2026, https://sarkac.org/2026/02/universitelerdeki-tasfiye-oykusu-turkiye-ve-universiteleri-icin-ne-demis-oluyor/ Türk Tabipleri Birliği (2024) Yapboza Dönen TUS Kontenjanları, Asistan ve Genç Uzman Hekimler Kolu, Erişim Tarihi 21 Eylül 2026, https://www.ttb.org.tr/kollar/aguh/haber_goster.php?Guid=1f030858-91d7-11ef-b49d-d3cf967fbb2a Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi (2026) Tıp Fakültesi eğitimimiz Yozgat Şehir Hastanesi ile birlikte güçleniyor, Mart 2026, Erişim Tarihi 20 Eylül 2026, https://tip.bozok.edu.tr/duyuru/tip-fakultesi-egitimimiz-yozgat-sehir-hastanesi-ile-birlikte-gucleniyor,tr-10643.aspx

Geliş Tarihi / Received Date

  • 13.08.2026

Kabul Tarihi / Accepted Date

  • 10.09.2026